HIV ve AIDS aynı şey değildir.
HIV (Human Immunodeficiency Virus), bağışıklık sisteminin özellikle CD4 hücrelerini hedefleyen bir retrovirüstür. AIDS ise tedavi edilmeyen HIV enfeksiyonunun bağışıklığın ileri derecede zayıfladığı en ileri klinik evresidir.
HIV bağışıklık sistemini; HPV daha çok cilt ve mukozayı etkiler. Bulaş ve test yöntemleri farklıdır.
Reaktif ilk test, doğrulama algoritmasıyla tamamlanır. Tek bir tarama sonucu tek başına yorumlanmaz.
Antiretroviral tedavi (ART) ile insanlar uzun ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilir.
Kişi tamamen sağlıklı görünebilir. Tanının tek güvenilir yolu uygun zamanda ve doğru algoritmayla testtir.
HIV-1 ve HIV-2’nin sınıflandırması
“Tür” sözcüğü günlük dilde test çeşidiyle karışabilir. Virüs sınıflandırmasında iki ana tip vardır. Alt grup bilgisi epidemiyoloji ve bazı özel tedavi/test durumlarında önemlidir; rutinde herkes için alt tip tayini yapılmaz.
HIV-1
Dünya genelindeki enfeksiyonların büyük çoğunluğunu oluşturur.
HIV-2
Batı Afrika ve bu bölgeyle bağlantılı nüfuslarda daha sık görülür; HIV-1’e göre genellikle daha yavaş ilerler ancak tedavisiz bırakılmaz.
Alt tip/grup, “daha hafif” veya “daha ağır” anlamında basit bir kişisel risk etiketi değildir. Tedavi kararı viral yük, CD4, direnç, eşlik eden hastalıklar ve kullanılan ilaçlara göre verilir.
HIV nasıl bulaşır, nasıl bulaşmaz?
Bulaşabilir
- Korunmasız anal veya vajinal cinsel temas
- Ortak enjektör/iğne ve steril olmayan kanla temas eden ekipman
- Gebelik, doğum veya emzirme sırasında; tedavi yoksa anneden bebeğe
- Güvenli taraması yapılmamış kan/organ nakli — modern tarama sistemlerinde çok nadir
- Sağlık çalışanında iğne batması gibi mesleki maruziyet
Bulaşmaz
- Tokalaşma, sarılma, aynı tuvaleti veya tabağı kullanma
- Öksürme, hapşırma, ter, gözyaşı veya sağlam deriye temas
- Sivrisinek ve diğer böcek ısırıkları
- Gündelik sosyal temas, havuz veya ortak yaşam alanı
- Viral yükü sürekli baskılı kişinin cinsel teması — U=U
Antiretroviral tedaviyi düzenli kullanan ve viral yükü sürekli ölçülemeyecek düzeyde olan kişi HIV’i cinsel yolla bulaştırmaz. Bu, düzenli takip ve tedavi sürekliliği gerektirir.
Belirti olabilir; hiç olmayabilir.
Temastan sonraki ilk haftalar
Ateş, boğaz ağrısı, döküntü, lenf bezlerinde büyüme, kas ağrısı veya yoğun yorgunluk olabilir. Bunlar griple ve birçok enfeksiyonla aynıdır; bazı kişilerde hiç olmaz.
Uzun süre belirtisiz seyir
Tedavi olmadan bile kişi yıllarca belirti yaşamayabilir; bu sırada virüs bağışıklık sistemini etkileyebilir ve bulaş mümkündür.
Bağışıklık belirgin zayıfladığında
Kilo kaybı, uzun süren ateş/gece terlemesi, tekrarlayan enfeksiyonlar ve fırsatçı hastalıklar görülebilir. Bu evre erken test ve ART ile önlenebilir.
Doğru test, doğru zaman, doğru algoritma.
“Pencere dönemi”, enfeksiyon gerçekleşmiş olsa bile testin henüz saptayamayabileceği erken süredir. Süre testin türüne, örneğe ve kişisel duruma göre değişir.
Kandaki virüsün genetik materyalini arar. Çok erken/akut enfeksiyon şüphesinde değerlendirilebilir; rutin taramada ilk test değildir.
Damardan kanda p24 antijeni ile HIV-1/2 antikorlarını birlikte arar. Sık kullanılan başlangıç testidir.
Hızlı sonuç sağlar; laboratuvar damar kanı testine göre erken dönemde daha geç pozitifleşebilir.
Kan veya ağız sıvısında antikor arar. Çok erken testte negatiflik enfeksiyonu dışlamayabilir.
Aralıklar HIV.gov’un genel pencere dönemi bilgileridir. PEP/PrEP kullanımı, bağışıklık durumu ve yeni maruziyetler test planını değiştirebilir.
Laboratuvar tanı algoritması
- 1HIV-1/HIV-2 antijen/antikor kombinasyon testi
Negatifse pencere dönemi ve yeni temas değerlendirilir. Reaktifse tanı henüz tamamlanmış değildir.
- 2HIV-1/HIV-2 antikor ayrım testi
Reaktif taramanın HIV-1 mi HIV-2 mi olduğunu ayırt etmeye yardımcı olur.
- 3NAT — gerektiğinde
Ayrım testi negatif veya belirsizse akut HIV-1’i doğrulamak/dışlamak için nükleik asit testi kullanılır; HIV-2 şüphesinde uygun HIV-2 NAT gerekebilir.
Doğrulama için sağlık kuruluşuna başvurun. Çok erken negatif sonuçta, önerilen zamanda tekrar test gerekebilir.
Maruziyet olduysa zaman önemlidir.
PrEP
HIV riski devam eden HIV-negatif kişilerde reçeteli temas öncesi koruyucu ilaçtır. Başlangıç ve takipte HIV, böbrek ve diğer enfeksiyon testleri gerekir.
PEP
Olası maruziyetten sonra mümkün olan en kısa sürede, en geç 72 saat içinde başlanması gereken 28 günlük acil koruyucu tedavidir.
Bariyer ve düzenli test
Prezervatif, uygun kayganlaştırıcı, düzenli HIV/STI testi ve açık partner iletişimi birlikte koruma sağlar.
U=U
HIV ile yaşayan kişinin tedaviyle viral yükünü sürekli baskılaması, cinsel yolla bulaşı önler.
Belirti beklemeyin. En yakın uygun acil sağlık birimi veya enfeksiyon hastalıkları birimiyle hemen görüşün. PEP uygunluğu maruziyet türü ve kaynak bilgisine göre değerlendirilir.
ART mümkün olan en kısa sürede başlanır.
Antiretroviral tedavi, farklı basamakları hedefleyen ilaçların birlikte kullanılmasıdır. Amaç viral yükü ölçülemeyecek düzeye indirmek, bağışıklığı korumak, hastalık ilerlemesini ve bulaşı önlemektir. Rejim; HIV tipi, direnç, böbrek/karaciğer durumu, gebelik, başka ilaçlar ve eş enfeksiyonlara göre seçilir.
HIV tedavisi enfeksiyon hastalıkları uzmanlığının alanıdır. Ürolojik yakınma veya genital lezyonla başvuruda HIV testi gündeme gelirse uygun test ve branş yönlendirmesi planlanabilir.
Son tıbbi içerik kontrolü: 26 Ağustos 2026. Ulusal programlar, test onayları ve kişisel izlem planları ülkeye ve kişiye göre değişebilir.
Test zamanınızı ve başvuracağınız doğru birimi netleştirelim.
Randevuda şikâyetiniz ve mevcut sonuçlarınız dinlenir; gerekli muayene, test veya ilgili branşa yönlendirme açıkça anlatılır.