“Cinsel hastalık” değil, cinsel sağlık bütünü.
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon (CYBE), cinsel temas sırasında geçebilen bakteri, virüs ve parazitleri anlatır. Enfeksiyon bulunması kişinin karakteri, temizliği veya sadakati hakkında hüküm vermez.
Klamidya, gonore, HPV, HIV, herpes ve sifiliz dahil birçok enfeksiyon fark edilmeden taşınabilir.
Akıntı, yara veya kabarıklığın hem enfeksiyonla ilişkili hem de enfeksiyon dışı pek çok nedeni vardır.
Kan, idrar, boğaz, genital ve rektal örnekler farklı sorulara yanıt verir; “her şeyi gösteren” tek panel yoktur.
Hekimin doğru testi seçebilmesi için temasın yeri, tarihi, bariyer kullanımı, mevcut belirtiler ve önceki tedaviler açıkça konuşulmalıdır. Sorular yargılamak için değil, doğru örneği ve zamanı belirlemek için sorulur.
Gördüğünüz bulgu ne anlatabilir?
Bu eşleştirmeler tanı değildir. Özellikle birden fazla enfeksiyon aynı anda bulunabilir; enfeksiyon dışı ürolojik, jinekolojik veya dermatolojik durumlar da benzer yakınmalar oluşturabilir.
Akıntı ve idrarda yanma
Gonore, klamidya, trikomoniyaz, M. genitalium veya enfeksiyon dışı üretrit düşünülebilir.
İdrar ve temas bölgesinden NAAT/sürüntüAğrılı kabarcık veya yara
Genital herpes sık nedenlerden biridir; sifiliz yarası ise çoğu zaman ağrısız olabilir.
Taze lezyondan sürüntü; gerekirse kan testleriKabarıklık veya pütür
Genital siğil, molluscum, et beni veya normal anatomik yapılar benzer görünebilir.
Muayene; atipik görünümde biyopsiDöküntü ve lenf bezi
Sifiliz, akut HIV dahil birçok enfeksiyon ve enfeksiyon dışı durum benzer bulgu yapabilir.
Öyküye göre kan testleri ve muayeneKasık/testis veya alt karın ağrısı
Epididimit, pelvik inflamatuvar hastalık ve başka acil nedenler dışlanmalıdır.
Aynı gün klinik değerlendirme gerekebilirHiç belirti olmaması
Birçok cinsel yolla bulaşan enfeksiyon sessiz seyredebilir; risk varsa test önemlidir.
Temas bölgesi ve zamanına uygun taramaYanlış ilaç belirtileri geçici olarak bastırabilir, test sonucunu etkileyebilir ve özellikle gonore ile M. genitalium’da ilaç direnci sorununu büyütebilir.
Sık karşılaşılan başlıkları yan yana görün.
Her kartta olası bulgu, uygun test ailesi ve tedavinin temel mantığı bulunur. Kişiye özel ilaç veya doz yalnızca muayene ve sonuçlardan sonra belirlenir.
HPV ve genital siğil
- Belirti / görünüm
- Çoğu zaman belirtisizdir. Düşük riskli bazı tipler genital/anal siğille, kalıcı yüksek riskli tipler hücresel değişikliklerle ilişkili olabilir.
- Nasıl araştırılır?
- Siğilde muayene; atipikse biyopsi. Yüksek riskli HPV testi, onaylı rahim ağzı tarama bağlamında kullanılır.
- Tedavi yaklaşımı
- Görünür lezyon tedavi edilebilir; aşı yeni enfeksiyonlara karşı korumaya yardım eder. HPV’yi anında vücuttan silen bir ilaç yoktur.
HIV
- Belirti / görünüm
- Erken dönemde belirti olmayabilir veya ateş, döküntü, boğaz ağrısı gibi özgül olmayan yakınmalar görülebilir.
- Nasıl araştırılır?
- Uygun zamanda antijen/antikor testi; gerektiğinde ayrım testi ve NAT. Belirti HIV tanısı koymaz.
- Tedavi yaklaşımı
- Antiretroviral tedavi virüsü baskılar. Olası temasta PEP en geç 72 saat içinde değerlendirilmelidir.
Klamidya
- Belirti / görünüm
- Sıklıkla sessizdir. Akıntı, idrarda yanma, ilişki sonrası kanama, testis veya alt karın ağrısı yapabilir.
- Nasıl araştırılır?
- İdrar veya temas bölgesinden NAAT; oral/anal temas varsa boğaz ya da rektum örneği gerekebilir.
- Tedavi yaklaşımı
- Uygun antibiyotikle tedavi edilebilir. Tedavisiz enfeksiyon bazı kişilerde pelvik inflamasyon ve doğurganlık sorunlarına yol açabilir.
Gonore / bel soğukluğu
- Belirti / görünüm
- Yoğun akıntı ve idrarda yanma tipiktir; boğaz ve rektum enfeksiyonu belirtisiz olabilir.
- Nasıl araştırılır?
- Temas bölgesinden NAAT; direnç veya tedavi başarısızlığı şüphesinde kültür ve duyarlılık testi önem kazanır.
- Tedavi yaklaşımı
- Doğru antibiyotik seçimi gerekir. İlaç direnci nedeniyle gelişigüzel antibiyotik kullanmak tanıyı ve tedaviyi zorlaştırabilir.
Sifiliz / frengi
- Belirti / görünüm
- İlk dönemde çoğu zaman ağrısız yara; sonraki dönemde avuç içi/ayak tabanı dahil döküntü görülebilir. Yıllarca sessiz kalabilir.
- Nasıl araştırılır?
- Tarama ve doğrulama kan testleri; çok erken lezyonda özel doğrudan testler gerekebilir.
- Tedavi yaklaşımı
- Uygun evrede doğru tedaviyle iyileştirilebilir. Gebelik, göz, kulak veya sinir sistemi bulguları özel ve hızlı değerlendirme gerektirir.
Genital herpes (HSV-1 / HSV-2)
- Belirti / görünüm
- Ağrılı su dolu kabarcık, ülser, yanma veya tekrarlayan ataklar görülebilir; birçok kişi enfeksiyonu fark etmez.
- Nasıl araştırılır?
- En yararlı örnek taze lezyondan PCR/NAAT’tır. Tip-spesifik kan testi yalnızca seçilmiş durumlarda anlamlıdır.
- Tedavi yaklaşımı
- Antiviral tedavi atağın süresini ve bulaş riskini azaltabilir; virüsü vücuttan tamamen kaldırmaz.
Trikomoniyaz
- Belirti / görünüm
- Vajinal akıntı, koku, kaşıntı veya idrar yakınması yapabilir; özellikle erkeklerde belirtisiz seyredebilir.
- Nasıl araştırılır?
- Vajinal örnek veya idrarda NAAT başta olmak üzere uygun laboratuvar yöntemleri kullanılır.
- Tedavi yaklaşımı
- Reçeteli antimikrobiyal tedaviyle iyileştirilebilir; yeniden bulaşı önlemek için partner yönetimi önemlidir.
Hepatit B ve C
- Belirti / görünüm
- Çoğu kişide başlangıçta belirti yoktur. Halsizlik, bulantı, koyu idrar veya sarılık gelişebilir.
- Nasıl araştırılır?
- Kan testleriyle antijen, antikor ve gerektiğinde viral yük değerlendirilir.
- Tedavi yaklaşımı
- Hepatit B için etkili aşı vardır; kronik enfeksiyon izlenir ve gerektiğinde tedavi edilir. Hepatit C güncel ilaçlarla çoğu kişide tedavi edilebilir.
Mycoplasma genitalium
- Belirti / görünüm
- Kalıcı veya tekrarlayan üretrit, servisit ve bazı pelvik inflamasyon tablolarıyla ilişkili olabilir.
- Nasıl araştırılır?
- Özellikle tekrarlayan yakınmalarda uygun anatomik örnekten NAAT. Belirtisiz herkeste rutin tarama önerilmez.
- Tedavi yaklaşımı
- Direnç yaygın olduğundan tedavi hekim tarafından güncel kılavuz ve mümkünse direnç verisine göre planlanmalıdır.
Molluscum, bit ve uyuz
- Belirti / görünüm
- Göbekli küçük kabarıklıklar, yoğun kaşıntı veya kıl diplerinde yumurta/parazit görülebilir. Cinsel temasla geçebilir ama başka yakın temaslarla da bulaşabilir.
- Nasıl araştırılır?
- Çoğunlukla muayene; görünüm belirsizse dermatolojik değerlendirme.
- Tedavi yaklaşımı
- Etkene göre lezyon tedavisi veya antiparaziter yaklaşım uygulanır; yakın temaslıların değerlendirilmesi gerekebilir.
Her genital yakınma CYBE değildir.
Mantar enfeksiyonu, bakteriyel vajinozis, idrar yolu enfeksiyonu, prostatit, tahriş, alerji, kıl kökü iltihabı ve normal anatomik yapılar da cinsel yolla bulaşan hastalık sanılabilir. Ayırıcı tanı tedaviyi tamamen değiştirir.
Test, temasın olduğu bölgeyi izlemelidir.
Yalnızca idrar testi yaptırmak boğaz veya rektumdaki enfeksiyonu dışlamayabilir. Kan testleri de klamidya ve gonore gibi bölgesel enfeksiyonların yerine geçmez.
| Durum / soru | Sık kullanılan örnek | Önemli sınır |
|---|---|---|
| Akıntı veya idrarda yanma | İlk akım idrar veya üretral/vajinal örnekle NAAT | Temas bölgesi boğaz/rektumsa ek örnek gerekir. |
| Oral ya da anal temas | Boğaz ve/veya rektal sürüntü | Belirti olmaması bu bölgelerde enfeksiyonu dışlamaz. |
| Yeni kabarcık veya ülser | Taze lezyondan HSV PCR/NAAT; sifiliz kan testi | Yara iyileştikçe lezyon örneğinin verimi azalabilir. |
| HIV kaygısı | Ag/Ab testi; seçilmiş durumda NAT ve doğrulama | Pencere dönemi test türüne ve temas tarihine bağlıdır. |
| Sifiliz kaygısı | Treponemal ve non-treponemal kan testlerinin algoritması | Çok erken dönemde tekrar test gerekebilir. |
| Hepatit B / C | Antijen, antikor ve gerektiğinde viral yük kan testleri | Tek belirteç enfeksiyon, bağışıklık ve geçirilmiş hastalığı her zaman ayırmaz. |
| Genital kabarıklık | Muayene; atipikse biyopsi | HPV PCR genital siğil tanısı için rutin olarak önerilmez. |
Yaş, gebelik, anatomi, temas biçimi, partner bilgisi, belirtiler, önceki sonuçlar, PEP/PrEP kullanımı ve testin yapıldığı ülkenin programı hangi testin ne zaman yapılacağını değiştirir.
Reçete kadar takip de önemlidir.
- 1Etkeni ve yerleşimi belirleyin
Aynı belirti için kullanılan ilaçlar farklıdır; örnek bölgesi ve sonuç tedaviyi yönlendirir.
- 2Reçeteyi eksiksiz uygulayın
Belirti erken geçse bile tedaviyi hekim önerisi dışında kesmeyin veya başkasıyla paylaşmayın.
- 3Partner yaklaşımını konuşun
Bazı enfeksiyonlarda mevcut/yakın dönem partnerlerin test ve tedavisi yeniden bulaşı önlemek için gereklidir.
- 4Temasa dönüş zamanını öğrenin
Tedavinin tamamlanması, belirtilerin geçmesi ve partner yönetimiyle ilgili öneri enfeksiyona göre değişir.
- 5Kontrol veya tekrar testi planlayın
Bazı enfeksiyonlarda tedavi testi, bazılarında yaklaşık üç ay sonra yeniden tarama veya yalnızca klinik takip önerilebilir.
Gonore ve M. genitalium başta olmak üzere direnç tedavi seçeneklerini daraltabilir. İlaç alerjisi, gebelik, eşlik eden hastalık ve önceki tedaviler mutlaka değerlendirilmelidir.
Tek önlem değil, birlikte çalışan adımlar.
Bariyer yöntemleri
Prezervatif ve dental bariyerler riski önemli ölçüde azaltır; HPV, herpes ve sifiliz gibi cilt temasıyla geçebilen enfeksiyonlarda kapatılmayan alanlar nedeniyle tam koruma sağlamaz.
Aşılar
HPV ve hepatit B aşıları güçlü koruma araçlarıdır. Hepatit A aşısı da belirli risk gruplarında değerlendirilir.
HIV’de PrEP / PEP
Süregelen riskte PrEP; olası tekil temasta en geç 72 saat içinde PEP değerlendirmesi HIV’den korunmada etkilidir.
Düzenli ve bölgeye uygun test
Tarama sıklığı yaşa, anatomiye, partner sayısına, gebeliğe, temas bölgelerine ve kişisel riske göre belirlenir.
Açık partner iletişimi
Test sonuçlarını paylaşmak, belirtili dönemde temasa ara vermek ve gerektiğinde birlikte tedavi olmak yeniden bulaşı azaltır.
Güvenli ürün ve uygulama
Ortak enjektör kullanmamak; cilt bütünlüğünü bozan işlemlerde steril ekipman tercih etmek kanla bulaşan enfeksiyon riskini azaltır.
Hangi durumda aynı gün değerlendirme?
PEP için test veya belirti beklemeden acil servis/enfeksiyon hastalıkları değerlendirmesi.
Testis torsiyonu gibi saatlerin önemli olduğu nedenler dışlanmalıdır.
Pelvik inflamasyon veya başka ciddi enfeksiyonlar açısından hızlı değerlendirme gerekir.
Sifiliz dahil acil uzman değerlendirmesi gerektirebilecek durumlar olabilir.
Bebeğe geçiş riski nedeniyle gecikmeden kadın hastalıkları değerlendirmesi.
Güvenli ortam, adli destek, gebelikten ve enfeksiyonlardan korunma seçenekleri için acil başvuru.
Şiddetli ağrı, yoğun kanama, bayılma, nefes darlığı veya genel durum bozukluğunda 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Her konu tek bir branşta bitmeyebilir.
Sorunuzu utanmadan, doğru kişiye sorabileceğiniz bir ilk adım atalım.
Randevuda şikâyetiniz ve mevcut sonuçlarınız dinlenir; gerekli muayene, test veya ilgili branşa yönlendirme açıkça anlatılır.
Son tıbbi içerik kontrolü: 26 Ağustos 2026. Ulusal programlar, test onayları ve kişisel izlem planları ülkeye ve kişiye göre değişebilir.